Środa Popielcowa – dzień pokory

Środa Popielcowa w kalendarzu liturgicznym Kościoła katolickiego to dzień, w którym rozpoczyna się okres Wielkiego Postu. Modlitwa, post i jałmużna – to trzy najważniejsze symbole i wskazania Wielkiego Postu, który rozpocznie się w Kościele. Przez kolejne 40. dni katolicy będą przygotowywać się do najważniejszych świąt w swojej wierze.

To czas w którym człowiek jest wezwany do refleksji nad swoim życiem, a nade wszystko do przemiany serca i do nawrócenia, o które w tym roku tak bardzo apeluje papież Franciszek w tegorocznym Orędziu na Wielki Post - mówi ks. dr Krzysztof Podstawka, proboszcz parafii pw. Bł. P. J. Frassatiego w Lublinie.

W tym dniu katolicy rozpoczynają 40-dniowy post. Obrzęd posypania głów popiołem ma miejsce w czasie liturgii słowa po homilii i zastępuje akt pokuty. Obrzędowi towarzyszą słowa wypowiadane przez kapłana: „Pamiętaj, że jesteś prochem i w proch się obrócisz" lub „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię”.

Te słowa po pierwsze: stanowią wezwanie do zasłuchania się w to co mówi Bóg, do przyjęcia Ewangelii, czyli: Osoby, Słowa i dzieła Jezusa Chrystusa. Z drugiej strony jest to przypomnienie o kruchości i przemijalności naszego życia. W czasie obrzędu posypania głowy popiołem kapłani jednak częściej używają zwrotu: „Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię". Te słowa zaczerpnięte z Ewangelii ukazują nam związek pomiędzy potrzebą nawrócenia czyli przemiany serca, przemiany myślenia, powrotu na drogę prawdy i sprawiedliwości oraz miłości jako naturalnej konsekwencji przyjęcia z wiarą Słowa Jezusa Chrystusa, który do tego nawrócenia nas wzywa. A czas Wielkiego Postu temu właśnie ma służyć - wyjaśnia ks. K. Podstawka.

Sam zwyczaj posypywania głów popiołem na znak żałoby i pokuty znany jest w wielu kulturach i tradycjach. Znajdujemy go zarówno w starożytnym Egipcie i Grecji, jak i u plemion indiańskich oraz oczywiście na kartach Biblii, np. w Księdze Jonasza czy Joela. Liturgiczna adaptacja tego zwyczaju pojawia się jednak dopiero w VIII w. Pierwsze świadectwa o święceniu popiołu pochodzą z X w. W następnym wieku papież Urban II wprowadził ten zwyczaj jako obowiązujący w całym Kościele. Z tego też czasu pochodzi zwyczaj, że popiół do posypywania głów wiernych pochodził z palm poświęconych w Niedzielę Palmową. poprzedzającego roku.

Czas trwania Wielkiego Postu na swoje korzenie w Biblii. Liczba 40. stanowi nawiązanie do takich wydarzeń jak: 40. dni wędrówki Narodu Wybranego do Ziemi Obiecanej; 40. dni Potopu; 40. godzin wędrówki Mojżesza na Górę Synaj, gdzie otrzymał Dekalog czyli przykazania. W Nowym Testamencie liczba 40. nawiązuje do dni i nocy, które Jezus Chrystus spędził na pustyni, kiedy był kuszony przez szatana. Wielki Post trwa od Środy Popielcowej do Wielkiego Czwartku – kończy się tuż przed rozpoczęciem Mszy Wieczerzy Pańskiej we czwartkowy wieczór. Zatem co roku jest to więcej kalendarzowych dni niż 40 – jednak należy pamiętać, że w czas postu nie wliczają się Niedziele Wielkopostne, które zawsze są pamiątką Zmartwychwstania Pańskiego i Zesłania Ducha Świętego – dodaje ks. K. Podstawka.

Czas trwania Wielkiego Postu dla Kościoła katolickiego obrządku łacińskiego określają „Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza” oraz „List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych «Paschalis sollemnitatis»” Kongregacji ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów z 1988 roku. Wielki post u grekokatolików i prawosławnych rozpoczyna się od Czystego Poniedziałku pierwszego tygodnia czterdziestodniowego postu.

W czasie Wielkiego Postu z liturgii znika radosne „Alleluja” i „Chwała na wysokości Bogu”, a szaty liturgiczne przybierają kolor fioletowy.