Projekt sfinansował Narodowy Program Rozwoju Humanistyki. Naukowcy zakładali zbadanie do 4,5 tys. zakonów, ostatecznie stanęło na prawie 12,5 tysiącach. - Wśród nich znalazły się tak tajemnicze i opisywane w literaturze pięknej jak kalatrawensi czy templariusze – mówi dr hab. Robert Kozyrski, prof. KUL.
Prace od 2017 r. prowadził zespół badaczy, pod kierunkiem prof. Henryka Gapskiego. W tym gronie byli świeccy, duchowni i zakonni naukowcy historycy i archiwiści.
Aplikacja i atlas pokazują 8723 klasztorów i domów zakonnych żeńskich oraz 3774 męskich działających w 329 zakonach i zgromadzeniach zakonnych, w tym w 123 męskich i 206 żeńskich. Powstało pierwsze w historiografii Polski kompendium, które dokumentuje istnienie prawdopodobnie wszystkich zakonów i wspólnot zakonnych na ziemiach polskich i historycznie związanych z naszym krajem, a leżących teraz na terenie Białorusi, Ukrainy, Łotwy, Litwy, Estonii, a nawet Rosji.
- To 12 497 miejsc lokalizacji domów zakonnych, klasztorów domów zakonnych, placówek zakonnych, zarówno tych istniejących, jak i nieistniejących – mówi siostra dr Monika Kupczewska z Ośrodka Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce, która przewodniczyła zespołowi ds. zakonów żeńskich. - Fenomen naszego projektu polega na tym, że po raz pierwszy została ukazana kompletna lista tych wspólnot – dodaje siostra dr Kupczewska.
Zakon podążający za cyrkiem
Wśród wspólnot opisano zgromadzenie Małych Sióstr Jezusa Karola de Foucauld, mające w swoim charyzmacie pomoc drugiemu człowiekowi przez obecność i dawanie świadectwa. W przekazanych badaczom dokumentach jedna z siedzib miała w nazwie miejscowości słowo „cyrk".
- Okazało się, że wspólnota nie była związana z danym terytorium, ale z...cyrkiem. Siostry przemieszczały się wraz z grupą cyrkowców, pełniąc różne funkcje, przede wszystkim misję opieki duchowej – wyjaśnia siostra dr Kupczewska.
Zakonnice z tego zgromadzenia towarzyszą „ludziom pracy", pracują na „zmywakach", w fabrykach. W Krakowie jedna z sióstr pracowała w zakładzie bombek choinkowych. To nie jedyny niezwykły fakt, który ukazuje „Atlas.." . Jedna ze wspólnot sióstr sercanek swoją siedzibę miała na....dachu kościoła parafialnego. W latach 60-tych XX wieku, gdy zgromadzenia zakonne były rugowane z przestrzeni publicznej, proboszczowie zapraszali siostry do pracy w parafiach. Jako miejsce zamieszkania proponowali domy parafialne lub organistówki, w tym przypadku... strych budynku parafii.
Jawnie i w ukryciu...
Pierwsi na ziemiach polskich pojawili się w X wieku benedyktyni, w XII wieku - pierwsze siostry zakonne. Największa liczba zakonów męskich funkcjonowała pod koniec XVIII wieku. W czasie zaborów, od 1772 roku, klasztory były likwidowane, szczególnie w latach 80-tych XVIII wieku i po powstaniu styczniowym 1863-1864.- Zakonnicy byli zwalczani ponieważ pielęgnowali polskość, kulturę i tradycję. Głównym zarzutem wobec nich było „niemoralne prowadzenie się", które miało polegać na szerzeniu wśród dzieci polskości i kultywowaniu polskich modlitw czy pieśni religijnych – mówi dr hab. Robert Kozyrski.
Dlatego w XIX wieku kapucyn, błogosławiony ojciec Honorat Koźmiński, zaproponował Kościołowi inną formę życia zakonnego – ukrytego. Założył ponad 20 zgromadzeń żeńskich sióstr bezhabitowych. Prowadziły ukryte życie, często zmieniając lokalizacje. Aplikacja jest tak dokładna, że pokazuje ich przenosiny z kamienicy do kamienicy.
- Do tej pory funkcjonują wspólnoty ukryte, a należące do nich siostry między innymi pracują w kancelariach rządowych. - Na ich prośbę nie podajemy wielu szczegółów – mówi s. dr Monika Kupczewska.Aplikację „Atlas klasztorów w Polsce w X-XXI wieku" w formie cyfrowej online można znaleźć na stronie Ośrodka Badań nad Geografią Historyczną Kościoła w Polsce w Instytucie Historii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
Link do aplikacji: https://experience.arcgis.com/experience/7d801a8ea94f46a696cec9e55063cee7
Źródło: KUL
