Obraz Matki Boskiej Chełmskiej, od wieków otaczany jest przez wiernych szczególnym kultem. Oryginał tej bizantyjskiej ikony pochodził prawdopodobnie z X w. Malowany był na płótnie naciągniętym na cyprysowej desce. Jak głosi legenda, obraz miał być przywieziony w 988 r. z Bizancjum do Kijowa przez cesarzównę Annę, wydaną za Włodzimierza I. Książę miał go rzekomo przenieść w 1001 r. do zbudowanej przez siebie cerkwi na górze chełmskiej. Bardziej prawdopodobny wydaje się być przekaz kronikarski, mówiący o tym, że ikonę przywiozła z Kijowa do Chełma w poł. XIII w. siostra księcia Daniela Romanowicza - Teodora. Po wprowadzeniu w 1596 r. obrządku greckokatolickiego znalazł się on pod opieką unitów. W 1651 r., za staraniem Jakuba Suszy, późniejszego biskupa unickiego, Jan Kazimierz sprowadził go do Warszawy. Potem towarzyszył on królowi w jego wyprawach wojennych, m.in. w bitwie pod Beresteczkiem (1651 r.). Zostało to upamiętnione w scenie przedstawionej na antepedium, które stanowi votum bazylianów za zwycięstwo nad Kozakami - zaciekłymi wrogami unii.
W 1765 roku 15 września odbyła się uroczysta koronacja obrazu. Po kasacie unii obraz znalazł się w rękach prawosławnych. W 1915 r. ich duchowni, ewakuując się wraz z cofającym się frontem I wojny światowej na wschód wywieźli ze sobą chełmską świętość w głąb Rosji. Kiedy więc otwarto kościół katolicki na Górce w 1919 r., na miejscu oryginału, w ołtarzu głównym umieszczono znalezioną na strychu świątyni kopię obrazu. W 1938 r. wymieniono ją na replikę, sporządzoną przez chełmskiego malarza Władysława Ukleję. Obraz koronowany był w 1946 r. przez biskupa lubelskiego Stefana Wyszyńskiego, późniejszego prymasa Polski.
Oktawa odpustu połączona ze świętowaniem Jubileuszu 2025 roku oraz przejściem przez Drzwi Święte.
Program:
09 września (wtorek) Msza św. o godz. 11.00 – przewodniczy ks. bp Adam Bab - Jubileusz młodzieży szkół średnich;
10 września (środa) Msza św. o godz. 18.00 – przewodniczy kapelan szpitala ks. dr Marek Kwiatosz - Jubileusz służb medycznych, domów opieki oraz osób starszych i chorych;
11 września (czwartek) Msza św. o godz. 18.00 – przewodniczy duszpasterz nauczycieli ks. Tomasz Milo – Jubileusz nauczycieli;
12 września (piątek) Msza św. o godz. 18.00 – przewodniczy kustosz sanktuarium ks. Andrzej Sternik - Jubileusz rad parafialnych;
13 września (sobota) Msza św. o godz. 17.30 – przewodniczy ks. Michał Myśliwiecki - Jubileusz motocyklistów;
14 września (niedziela) festyn rodzinny w godz. 13.00 – 16.00 połączony z wręczeniem nagród zwycięzcom konkursu: 260 prac o Matce Bożej Chełmskiej na 260. Rocznicę Koronacji; nie zabraknie dobrej zabawy dla dzieci i dorosłych (atrakcją szczególnie dla najmłodszych będzie koń, przewidziano konkursy, zjeżdżalnie, serwowane też będą różne smakołyki - wata cukrowa, popcorn, bigos, leczo, ciasto);
15 września (poniedziałek) Msza św. o godz. 18.00 – przewodniczy ks. bp Józef Wróbel - Jubileusz wspólnot ewangelizacyjnych, apostolskich i modlitewnych, a także Diecezjalna Pielgrzymka Margaretek, dzień koronacji Chełmskiej Ikony - zawieszenie berła oraz ofiarowanie wot.
źródło: Sanktuarium Maryjne w Chełmie